Bitkisel Yağlar Nasıl Hazırlanır

Etiket Bulutu

Bitkisel Yağlar Nasıl Hazırlanır

BİTKİ YAĞLARI NASIL HAZIRLANIR?

Bitkilerden çeşitli yöntemlerle yağ elde edebiliriz. Bazıları evde, bazıları da endüstriyel yolla elde edilir. Burada en çok kullanılan ve kolaylıkla uygulayabileceğimiz yöntemleri anlatacağız. Elde ediliş yöntemlerine göre de çeşitli isimler alırlar. Tıbbi yağlar, sabit yağlar ve uçucu yağların nasıl elde edildiğini ve özelliklerini örnekleriyle açıklayacağız.

een;">BİTKİSEL YAĞLAR

Bitkisel yağların hazırlanması, bitkilerin etkili kısımlarının baz yağ içerisinde belirli bir süre bekletilip süzülmesi esasına dayanır. Genellikle haricen bazıları da dâhilen kullanılır.

Soğukta maserasyonla hazırlanan tıbbi yağlar

Bitkiler çözücü sabit yağ içinde 1/10 oranında çözündürülmeye bırakılır. 3 hafta güneşte bekletilip süzülür. Koyu renkli şişlerde saklanır. Sarı kantaron, tıbbi nergis, yağları bu yolla elde edilir.

Sıcakta benmari usulü hazırlanan tıbbi yağlar

Bitkiler bir çözücü yağ içinde 1:3 oranında benmari usulü ile 2-3 saat ısıtılıp süzülür. Zencefil, tıbbi papatya, kırmızıbiber ve karakafesotu yağları, sıcakta hazırlanan yağlardandır.

KUDRETNARI YAĞI

Kudret narı, Latincede Momordica charantia adıyla anılır. Ülkemizde en bilinen şifalı bitkilerden biridir. Kudretnarı yağı da çok sorulan ve yapımı pek de bilinmeyen yağlardandır. Anavatanı Hindistan’dir. Tropik bilgelerde yetişen, ülkemizde doğal olarak yetişmeyip, Ege ve Akdeniz Bölgesinde az da olsa tarımı yapılan, sarılıcı, tırmanıcı formlu, tek yıllık bir bitkidir. Tropik bitki üreticilerinin vazgeçilmezlerinden biridir. Bu bitki ülkemizde mucize elması, papara ve acayip elması isimleriyle de biliniyor. Kabakgiller familyasındandır. Yaprakları saplı olup, el gibi parçalı şekillidir. Meyveleri önce yeşil, olgunlaştığında da turuncu renkli olur. Meyve içinde kırmızı zarla kaplı 15-20 adet üzeri pütürlü tohum bulunur. Baz yörelerde yalancı portakalın da kudretnarı yerine satıldığı görülür.

Kudretnarı kelimesindeki ‘kudret’ sıfatı bir kaynağa göre cinsel gücü artırdığına inanıldığı için verilmiştir. Bazı ülkelerde henüz olgunlaşmadan toplanan meyvelerinin, kabak gibi yumurtalı yemeği yapılır.

Yetiştirilmesi:

Mart ortasında ekilir. Tohumlar ekilmeden önce 2-3 gün suda bekletilerek yumuşatılır. Daha sonra güneşi çok sevdiği için tam güneş alan bir yere ekilir. Önce bir saksıda çimlendirmenizi, fide olduktan sonra da, asıl yere dikmenizi tavsiye ederim. Sarılıcı bir bitki olduğu için dikildiği yerde sarılabileceği sırık vb. bir malzeme bulunması faydalı olur. Fasulye yetiştirenlerimiz, bitkilerin sırıklara nasıl sardırılması gerektiğini iyi bilir…

Suyu çok sevmez. Haftada bir sulama yeterlidir.

İstanbul şartlarında Temmuz ayı ortalarında meyveler olgunlaşmaya başlar. Halk arasında tohumlarının sadece 6 Mayısta (hıdrellez günü) dualarla ekilmesi şeklinde bir ritüeli var.

Kudret narının iki tür kullanım şekli var. Dâhilen ve haricen kullanabiliriz. Bunun için zeytinyağı veya balda bekletme işlemine tabi tutmamız gerekiyor.

Malzeme:

100 gr kudretnarı

1.000 ml zeytinyağı veya 1.000 gr bal

Hazırlama:

İyice olgunlaşmış taze kudretnarlarının içindeki kırmızı zarla kaplı tohumlar alınır ve küçük doğranır, temiz bir cam kavanoza doldurulur.

2-3 gün bekletilir. Bu süre sonunda acı suyunu saldıktan sonra, acı suyunu süzüyoruz.

Üzerine zeytinyağı veya bal eklenir.

3-6 hafta güneşte bekletilir. Süre içinde günde birkaç kez çalkalanmasında fayda var. Süre sonunda serin bir yerde, mümkünse buzdolabında saklanır.

Kullanım şekli:

Dâhilen safra artırıcı, ülser ve reflü gibi mide rahatsızlıklarını giderici, tip 2 diyabette şeker düşürücü etkileri sebebiyle kullanılır. Bu amaçla günde iki defa yemeklerden yarım saat önce bir tatlı kaşığı alınır.

Haricen kullanımda ise yara ve yanık tedavisinde kullanılır. Yatak yaraları ve hemoroit için de dışarıdan sürülerek kullanılır. Yara ve yanıkların iz bırakmadan iyileşmesini sağlıyor. Halk arasında eklemlerdeki romatizma ağrıların giderilmesi amacıyla da kullanılmaktadır. Bunun için zeytinyağlı kudret narı eklemlere sürülür.

Uyarılar:

· Şeker hastalıkları için ballı formun kullanılması tavsiye edilmez.

· Diğer diyabet ilaçları ile kullanıldığında şekeri aşırı düşürebilir.

· Döllenmeyi azaltıcı etkisi sebebiyle hamile kalmak isteyenler ve kısırlık tedavisi görenler, rahim hareketlerini uyarıp düşüğe sebep olduğu için de hamileler kullanmamalı.

· Kolesterol düşürücü ilaçlarla kullanıldığında ilacın etkisini artırdığından tavsiye edilmez.

KARAKAFESOTU YAĞI

Malzeme:

100 gr karakafesotu

1.000 ml zeytinyağı

Hazırlama:

Çiçek açma zamanında toplanana herba ince kıyılır. Bir kavanoza koyulur. Üzerine zeytinyağı eklenir.

Hava boşluklarını alması için tahta, porselen, cam vb. çubukla karıştırılır ve kapağı kâğıt havluyla kapatılır. Bu şekilde karıştırma işleminden sonra kâğıt havlu ile kapattığımız kavanoz, kendi kapağı ile kapatılır. 6 hafta bekletilir. Her gün çalkalanmalıdır. Süre sonunda koyu renkli şişelerde muhafaza edilir.

Kullanım şekli:

Kemik kırılmalarında, iltihaplı eklem romatizmasında, burkulmalarda haricen masaj şeklinde sürülerek kullanılır. Kırılan kemiklerin kaynamasını hızlandırır.

ARDIÇ MEYVESİ YAĞI

Ardıç uçucu yağı ile karıştırılmamalı. Burada ardıç meyvelerin maserasyonu ile tıbbi yağını nasıl hazırlayacağımızı anlatacağız. Katran ardıcı tıbbi yağı, meyvelerin ezilerek zeytinyağında çözündürülmesiyle elde edilir. Ayaklardaki ve bacaklardaki ödemlerde tavsiye edilir.

Malzeme:

100 gr ezilmiş katran ardıcı meyvesi

750 ml zeytinyağı

Hazırlama:

Üç hafta süreyle, günde birkaç defa çalkalamak kaydıyla süre sonunda süzülerek hazırlanır.

Kullanım şekli:

Ayaklardaki ve bacaklardaki ödemlerde tavsiye edilir. Ödem oluşan bölgeye masajla uygulanır. Masaj uygulanan bölge, ardıç yağlı bir bezle yarım saat kadar sarılır.

TIBBİ PAPATYA YAĞI

Tıbbi papatyanın uçucu yağı da var. Ancak uçucu yağı su buharı distilasyonu ile elde edilir. Uçucu yağı, mavi renklidir ve bu renk distilasyon sırasında açığa çıkan kamazulen maddesinden kaynaklanır. Bileşimindeki azulen maddesi güneşten koruyucudur. Ateş ve güneş yanıkları ayrıca güneşten korunmak için kullanılabilir.

Malzeme:

250 ml zeytinyağı

25 gr tıbbi papatya çiçeği

Hazırlama:

Su banyosunda iki saat bekletilip süzülür, koyu renkli şişelerde muhafaza edilir.

Kullanım şekli:

Güneşe çıkmadan cilde sürülürse yanık oluşumunu önlemeye yardımcı olur. Sorunlu bölgeye sürülerek uygulanır.

SARI KANTARON YAĞI

Avrupa ülkelerinde ‘kırmızı iksir’ olarak ünlenen bu yağ, ülkemizde de oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Anadolu da kantaron yağı hazırlanışı ilgili halk arasında çok farklı uygulamalar var. Burada, literatüre göre tıbbi yağ hazırlama usulüne göre hazırlanışını anlatacağız.

Malzeme:

100 gr taze sarı kantaron

1.000 ml zeytinyağı

Hazırlama:

Sarı kantaronlar ince kıyılır. Üzerine zeytinyağı ilave edilir. 3 hafta güneşte bekletilip süzülür. Kırmızı renkli bir yağ olup ekşimsi kokuludur. Eğer kapalı havalarda ve toplanma zamanı geçmişse yağın rengi kırmızı olmayacaktır. Bu tür toplama ile elde edilen sarı kantaron yağının rengi kirli kahverengidir.

Kullanım şekli:

Yara, yanık, eklem iltihabı, hemoroit ve mide ülseri için faydalıdır. Yara ve yanıkların tedavisinde, eklemlerdeki romatizma ağrıların, uçuk ve aftların giderilmesinde, çıbanların olgunlaştırılmasında, hemoroit yaralarında haricen süzülerek kullanılır. Mide ülseri için dâhilen her sabah bir tatlı kaşığı kullanılır.

Uyarılar:

Hypericin maddesi özelikle açık tenli kişilerde fotosenbiliteye (ışığa hassasiyet) sebep olur. Bu sebeple kullandıkları 12 saat sonra dışarı çıkılmalıdır.

Diğer anti-depresan ilaçlarla etkileşim yapabileceğinden birlikte kullanımı tavsiye edilmez. Hamilelikte kullanılmamalıdır.

DULAVRATOTU YAĞI

Devasa yaprakları olan heybetli bir bitkidir. Ülkemizde Edirne’den Kars’a birçok bölgede yayılışı görülür. Edirne’deki askerliğim sırasında Arda ormanlarından tohumunu toplamıştım. Kars’taki çalışmamız sırasında da Kars merkezi ve köylerinde yetiştiğini gözlemledik. İstanbul’da da yaygın bir bitkidir.

Arctium lapa ve Arctium minus türlerinin köklerinden elde edilir. Saç dökülmesi ve cilt rahatsızlıkları için kullanılabilir.

Malzeme:

100 gr dulavratotu

1.000 ml zeytinyağı

Hazırlama:

Kökler ince doğranır. 3 hafta güneşte bekletilip süzülür. Benmari usulü ile 2 saat ısıtıldıktan sonra koyu renkli şişelere aktarılır.

Kullanım şekli:

Sorunlu bölgelere masajla uygulanır.

SABİT YAĞLAR

Genellikle tohum ve kabukların, soğuk kısım yöntemi ile preslenmesinden elde edilir. Doymamış yağ asitleri ve vitamince zengindirler. Sabit yağların tedavi değeri olabilmesi için mutlaka soğuk sıkma ile elde edilmiş olmalıdır.

Birçok uçucu yağ doğrudan kullanılamaz. Sabit yağlarla seyreltilmesi, inceltilmesi gerekir. Bu şekilde kullanılacak sabit yağlara baz yağlar veya taşıyıcı yağlar deniyor. Hepimizin bildiği zeytinyağı bir taşıyıcı yağdır. Taşıyıcı yağ olarak buğday yağı, jojoba yağı, ısırgan tohumu yağı, kayısı çekirdeği yağı, çörekotu yağı, ceviz yağı gibi yağlar kullanılır.

Zeytinyağı gibi, ceviz yağı, buğday yağı, aspir yağı, susam yağı da yemeklerde kullanılabiliyor.

Masaj yağlarında kullanılacaksa jojoba, üzüm çekirdeği ve nar çekirdeği yağları tercih edilir. Küçük moleküllü olduklarından ciltten kolayca emilebiliyor. Güneşten koruyucu yağ hazırlanacaksa susam yağı tercih edilebilir.

Saç bakım yağı karışımı hazırlanacaksa jojoba, ısırgan ve defne tohumu sabit yağları kullanılabilir.

BUĞDAY ÖZÜ YAĞI

Buğday çimlerinin soğuk prenslenmesiyle elde edilir. E vitamini, lesitin, linoleik asitçe zengindir. Lesitin, çeşitli enzimler, linolenik asit özellikle de E vitaminince zengin bir içeriğe sahiptir.

Hamilelikten kaynaklanan çatlakların ve gözaltı kırışıklarının giderilmesi ve cilt bakımı için hazırlanan yağ karışımlarında kullanıldığı gibi tek başına da kullanılabilir. Soluk altın sarısı renklidir.

JOJOBA YAĞI

Jojoba tohumlarının soğuk preslenmesiyle elde edilir. Açık sarı renklidir. E vitamini ve doğmamış yağ asitlerince zengindir. Tohumlarında yüzde 50 civarında yağ bulunur. Türkiye’nin doğal bitkisi değildir. Ancak ülkemizde de yetiştirilmeye başlanmıştır. Kozmetikte ve aromaterapide en çok kullanılan sabit yağlardandır. Doğum sonrası çatlakların önlenmesi, saç dökülmesinin önlenmesi, sivilce oluşumunun durdurulması, kırışıklıkların giderilmesi amacıyla hazırlanan karışımlarda ve tek başına kullanılır. Küçük moleküllü olduğundan cilde emilimi hızlıdır.

NAR ÇEKİRDEĞİ YAĞI

Nar çekirdeklerinin soğukta preslenmesiyle elde edilir. Soluk sarı renklidir. E vitamini açısından zengindir. Polifenollerce zengin olduğundan antioksidan özelliği fazladır. Dahilen kullanımda cilt ve meme kanserinde iyileşmeye yardımcı olduğu rapor edilmiştir. Günde 7-8 damla kullanılması tavsiye edilir. Kozmetik ürünlerinde ve masaj yağlarında tercih edilen yağlardandır. Küçük moleküllü olduğundan cilde emilimi hızlıdır. Yağlı bir tabaka bırakmaz.

Kırışıklık önleyici kremlere katabilirsiniz.

KAYISI ÇEKİRDEĞİ YAĞI

Kayısı çekirdeklerinin soğukta preslenmesiyle elde edilir. Turuncuya çalar sarı renklidir. Omega-3 ve omega-6 yağ asitlerince oldukça zengindir. Özellikle göz çevresindeki kırışıklıkların giderilmesinde kullanılır. Cilt bakım kremleri ve yağlarında da en çok tercih edilen yağlardan biridir.

KETEN TOHUMU YAĞI

Keten tohumlarının soğukta prenslenmesiyle elde edilir. Koyu altın sarısı renklidir. Yüzde 38-44 sabit yağ içerir. Doğal bir omega yağ asitleri kaynağıdır. Balıktan daha fazla omega yağ asitleri içerir. Beyin ve karaciğer sağlığını destekleyen lesitincede zengin bir yağdır. F;A ve E vitaminince de oldukça zengindir. Kabuklarından yüksek oranda lignanlar bulunur.

Vücutta kalsiyumun tutulmasını sağladığından, menopoz sonrasındaki kemik erimesini önleyebildiği, erken yaşlardan itibaren kullanıldığında da prostat sağlığının korunmasına yardımcı olabildiği, rapor edilmiştir.

ÇÖREKOTU YAĞI

Tohumların soğuk sıkılmasıyla elde edilir. Kirli siyah renklidir. Yüzde 57 civarında sabit yağ içerir. Omega-6 çimko, demir ve kalsiyumca da zengindir.

Dahilen kullanımda bağışıklık sistemini kuvvetlendirici olarak kullanılır. Haricen kullanımda cildi besleyici özelliği vardır. Düzenli kullanıldığında saç dökülmesini durdurabildiği rapor edilmiştir. Aşırı hassas ciltlerde alerjik etki yapabilir. Bu kişiler kullanmamalıdır.

SUSAM YAĞI

Susam tohumlarının soğukta prenslenmesiyle elde edilir. Altın sarısı renklidir. Susam tohumları yüzde 35-40 oranında sabit yağ içerir. Doymamış yağ asitlerince zengin bir yağdır. Hücre yenileme özelliği olan lignanları içerir. Bu sebeple birçok cilt ürünün içerisinde susam yağının kullanıldığı görülür. Güneşten koruma açısından spf 45 faktörü eşit olduğundan, güneşten koruma ve bronzlanma amaçlı hazırlanan yağ karışımlarında da yer alır.

Eklem ağrılarının giderilmesi, eklemlerinin güçlendirilmesi için hazırlanan yağ karışımlarında da kullanılır.

TATLI BADEM YAĞI

Badem tohumlarının soğuk prenslenmesiyle elde edilir. Soluk sarı renklidir. Yüksek oranda protein ve doymamış yağ asitleri içerir.

Hassas tahriş olmuş ciltler için hazırlanan cilt bakım yağlarında, saç bakım yağlarında, hamilelikten kaynaklanan karın çatlaklarının oluşumunun önlenmesi için hazırlanan yağlarda kullanılır.

ÜZÜM ÇEKİRDEĞİ YAĞI

Üzüm çekirdeklerinin soğukta prenslenmesiyle elde edilir. Yeşilimsi sarısı renklidir. Susam tohumları yüzde 5-20 oranında sabit yağ içerir. Doymamış yağ asitlerince zengin bir yağdır. Omega-3 ve omega-6 yağları sayesinde kalp ritmini destekler. Kötü kolesterol seviyesini düşürdüğü rapor edilmiştir. İçilerek kullanıldığında bileşimindeki vitamin E sayesinde güçlü bir antioksidan özellik taşır. Salatalarda da kullanılabilir. Dışarıdan kullanıldığında küçük moleküllü bir yağ olduğu için cilt tarafından kolayca emilir. Hemen emilip yağlı bir katman bırakmaması sebebiyle masaj yağı karışımlarında da kullanılır.